Get Adobe Flash player

سیستم CIP و نحوه عمل آن

سیستم CIP و نحوه عمل آن

 سیستم Cleaning In Place ) CIP ) به معنای شستشو در محل (شستشو سرخود) می‌باشد و یک روش تمیز کردن سطوح داخلی لوله‌ها، مجراها، تجهیزات فرآوری، فیلترها و اتصالات مرتبط در کارخانجات، بدون نیاز به نیروی انسانی و دخالت دست و همچنین جداسازی بخش‌هایی از دستگاه با استفاده از یک محلول ضدعفونی کننده سطح بالا (high level) است.

در گذشته قطعات ماشین‌آلات کارخانجات ابتدا جداسازی می‌شدند و سپس به صورت دستی تمیز و ضد عفونی می‌شدند. امروزه استفاده از سیستم CIP  در صنایع مختلفی همچون صنایع غذایی مانند کارخانجات لبنی،کارخانجات تولید کننده آب معدنی، آبمیوه ،نوشابه و سایر نوشیدنی ها، غذاهای فرآوری شده، صنایع دارویی و آرایشی و ... که به سطح بالایی از بهداشت نیاز دارند، مرسوم بوده و یک امتیاز بسیار مهم محسوب می‌شود. این روش سریع، کارآمد، قابل اطمینان و به سهولت قابل تکرار است.

از آنجا که شرایط بهداشتی تولید موادغذایی و مواد آشامیدنی از اهمیت بسزایی برخوردار است. بنابراین کارخانجات می‌بایست استانداردهای بالایی برای این شرایط در نظر بگیرند تا از آلودگی و تجزیه محصول جلوگیری شود و محلول ضد عفونی کننده مورد مصرف در صنایع غذایی باید ایمن و دارای دامنه اثر گسترده ای باشد. سیستم CIP  می‌تواند برای تمیزکردن تمامی فرایندها اعم از خطوط تولید و ماشین آلات کارخانه مورد استفاده قرار گیرد و در پرکن‌های مایعات خصوصا در صنایع لبنی و نوشیدنی ها کاربرد فراوانی دارد.

 

عملکرد کلی سیستم CIP

این سیستم بسته، با به گردش درآوردن محلول‌های ضد عفونی کننده سطح بالا در یک زمان معین ،توسط نازل‌های تعبیه شده درماشین‌آلات، آنها را ضدعفونی و عاری از وجود عوامل میکروبی  می‌کند. سیستم‌های اتوماتیک CIP از لحاظ ساختار، عملیات و سطح اتوماسیون با یکدیگر متفاوت هستند. در واقع مراحل سیستم شستشو بستگی به خطوط تولید ماده غذایی مورد نظر دارد که در دو نوع خطوط رفت و برگشت قابل طراحی است.

بسیاری از شرکت‌ها و کارخانه‌ها در تلاش هستند تا از طریق کاهش زمان عملیات و همچنین کاهش مصرف آب و مواد شیمیایی باعث بهبود عملیات سیستم CIP ، کاهش هزینه و افزایش بهره وری شوند.

محلول ضدعفونی کننده بر پایه پراستیک اسید

تولید محلول ضدعفونی کننده بر پایه پراستیک اسید 15% در کارخانه سعادت طب و دارو که یک ضدعفونی کننده سطح بالا با قابلیت تماس مستقیم با محصول غذایی دارد مناسب ترین محلول ضد عفونی کننده برای  CIP در صنایع غذایی خصوصا پرکن‌های مایعات در صنایع لبنی و نوشابه سازی ها و ... می باشد. با این روش، مدت زمان عملیات شستشو در کارخانجات کاهش یافته و مانع از توقف طولانی مدت در خطوط تولید می‌شود. همچنین این ترکیب در دمای پایین نیز اثرگذاری بالایی بر روی آلودگی‌ها و اجرام میکروبی دارد.

به دلیل عدم نیاز به شستشوی نهایی با آب گرم (به دلیل باقی‌مانده کم این محلول و قابلیت تماس با فرآورده غذایی ) مصرف سوخت برای گرم کردن آب و مصرف آب، کم می‌شود. باید توجه داشت که در ماندگاری مناسب اثر این ضدعفونی کننده ، نیاز به استفاده از آب استریل هم نیست.

ضد عفونی کننده اسیدی با پایه پر استیک اسید یک گندزدای قوی و ضد عفونی کننده ی high level با تركیبى منحصر به فرد ، براى از بین بردن باكترها ، ویروس ها، قارچ ها، كپك ها و جلبك ها از سطوح می باشد. این محصول به صورت محلول در آب با درصدهاى مختلف جهت ضدعفونى كردن و گندزدایى سطوح و تجهیزات فراورى غذا در كارخانجات لبنى، نوشیدنى، واحدهاى بسته بندى و فرآورى غذا مورد استفاده قرار مى گیرد. این ماده جزء ضد عفونی کننده های دوستدار محیط زیست و ضد میكروارگانیسم هاى بیمارى زا است.

این محلول با توجه به پایه ی بسیار قوی و موثر خود، این اطمینان را به صاحبان صنایع غذایی می دهد که محصول آن ها بدون هیچ گونه میکرواورگانیسم بیماری زایی تولید و مصرف شود. همچنین طیف وسیع کارایی این محصول، امکان کاربرد آن را علاوه بر صنایع لبنی و نوشیدنی ها ، در سایر صنایع و کارخانجات غذایی مانند صنایع به شرح ذیل نیز مقدور می سازد:

  • صنایع پروتئینی
  • صنایع تولید و بسته بندی خشکبار و سبزیجات
  • صنایع مرتبط با آرد، نان و نشاسته، شکلات، کیک و کلوچه، چیپس و اسنک
  • صنایع تولید کننده کمپوت و کنسرو، انواع سس
  • صنایع و کارخانجات روغن نباتی
  • شرکت های کترینگ و غذای آماده
  • کارخانجات تولید و بسته بندی سایر مواد غذایی

همچنین محلول ضد عفونی کننده بر پایه پراستیک اسید علاوه بر کلیه صنایع غذایی در سایر صنایع مانند صنایع کشاورزی و صنایع دامی نیز کاربرد دارد.

 

مزایای CIP با محلول بر پایه پر استیک اسید

v      عدم نیاز به نیروی انسانی و سهولت در استفاده

v      زمان کوتاه فرآیند و شرایط بهداشتی بالا (سیستم اتوماتیک کارآمدتر از سیستم دستی عمل می‌کند)

v      اثر گذاری بالا در برابر طیف وسیعی از میکرواورگانیسم ها ( باکتری ها، قارچ ها و ویروس ها) و اسپورهای آن ها از طریق شکستن پیوندهای شیمیایی درون غشای سلولی ( دامنه اثر گسترده)

v      وجود هیدروژن پر اکساید پایدار شده

v      عملکرد بسیار عالی در طیف وسیع دما از جمله دماهای پایین و ضد عفونی کنندگی قابل قبول در تجهیزات.

v      عملکرد موثر در طیف وسیع pH

v      از بین برنده ی بیوفیلم ها

v      بدون بر جای گذاشتن باقیمانده ی سمی و خطرناک در مواد غذایی و عدم ایجاد رسوب در تجهیزات

v      عدم نیاز به افزایش دما در هنگام استفاده

v      این ضد عفونی کننده ی دوستدار محیط زیست با اطمینان خاطر از عدم ایجاد خورندگی، بر روی سطوح فلزی تجهیزات صنایع غذایی به کار گرفته شده و با اکثر مواد سازگاری بالا دارد.

v      کاهش هزینه ها

 

با توجه به افزایش بهای انرژی به دلیل سیاست های اقتصادی، لزوم بهینه سازی فعالیت های تولیدی بیش از پیش احساس می گردد. دلیل استفاده از ضد عفونی کننده های سطح بالا بر پایه پراستیک اسید در روش CIP کارخانجات صنایع غذایی در کشورهای توسعه یافته و خصوصا کشورهای اروپایی اولا ایمن بودن و حفظ سلامتی مصرف کنندگان و دامنه اثر گسترده خصوصا برای از بین بردن میکرواورگانیسم ها از خطوط تولید و روی سطوح قطعات خط تولید است ثانیا صرفه جویی اقتصادی با حفظ کیفیت محصول  است خصوصا اینکه استفاده از محلول پر استیک اسید باعث کاهش مدت زمان عملیات شستشوی خطوط و در نتیجه افزایش راندمان کار تولید می گردد. همچنین با توجه به عدم نیاز به استفاده از آب گرم در مرحله انتهایی CIP ، مصرف سوخت برای گرم کردن آب کم می شود. ضمنا به دلیل کارکرد کمتر پمپ ها، میزان مصرف برق نیز کاهش می یابد و نهایتا کاهش هزینه ها در هر نوبت عملیات CIP حاصل می شود و باقی مانده آن خوراکی می باشد و به شستشوی نهایی نیز نیازی نیست.

 

عوامل موثر بر روی کارایی سیستم CIP 

  • دمای محلول تمیزکننده : افزایش دما باعث افزایش کارایی می‌گردد در واقع مولکول‌ها با سرعت بیشتری آلودگی را از بین می‌برند. (در صورت استفاده از پراستیک اسید، نیازی به افزایش دما نیست لیکن برای افزایش راندمان می توان دما را به ۴۵ درجه رساند.)
  • غلظت مواد: با افزایش غلظت ماده شیمیایی تمیز کردن بهتر انجام می‌شود. زیرا قابلیت اتصال ماده با سطح افزایش پیدا می‌کند. غلظت های مورد نیاز از محلول پر استیک اسید شرکت سعادت طب و دارو بسیار کمتر است.
  • زمان تماس: افزایش زمان تماس محلول ضد عفونی کننده با تجهیزات ، باعث افزایش کارایی فرآیند ضد عفونی می گردد. زمان تماس برای انجام ضدعفونی توسط پراستیک اسید که یک ضد عفونی کننده سطح بالا است، بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه است.
  • فشارمواد: فشار ایجاد شده حاصل از محلول ضد عفونی کننده و جریان غیریکنواخت محلول مورد استفاده با ایجاد یک نیروی ساینده ، میکروب ها و آلودگی‌ها را بهتر از بین می‌برد.

 

انواع سیستم CIP

  • ·         سیستم  Single pass

در این روش از یک محلول پاک کننده اولیه  برای تمیز کردن دستگاه استفاده می‌شود، سپس عملیات تخلیه صورت می‌گیرد. در بیشتر موارد در این سیستم‌ها ابتدا یک مرحله پیش آبکشی (Pre-rinse) به همراه تزریق محلول ضدعفونی کننده برای از بین بردن بیشتر آلودگی‌ها به کار گرفته می‌شود. سپس ماده شوینده اعمال می‌شود و آبکشی نهایی انجام می‌شود.

 

  • ·         سیستم گردشی (Recirculation)

محلول تمیزکننده در یک تانک اضافی ساخته می‌شود و سپس برای تمیز کردن به کار گرفته می‌شود. گردش این محلول در دستگاه تا پایان چرخه تمیز کردن ادامه پیدا می‌کند. پس از شستشو با ماده شوینده مرحله آبکشی نهایی صورت می‌پذیرد. این سیستم‌ها، از آب و مواد پاک‌کننده کمتری استفاده می‌کنند اما به هزینه سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز دارند.

 

مراحلی که معمولا در سیستم CIP  انجام می‌شود :

  • استفاده از آب با فشار بالا برای از بین بردن باقی‌مانده‌های مواد موجود در تجهیزات.
  • تمیز کردن با مواد قلیایی که چربی‌ها و پروتئین‌ها را در خود حل می‌کند.
  • شستشو با آب.
  • تمیزکردن با مواد اسیدی که مواد قلیایی باقی‌مانده در سطح تجهیزات کارخانجات را خنثی می‌کند. این مرحله رسوب‌های معدنی را نیز از بین می‌برد، خصوصا در تجیهزاتی مانند پاستوریزاتور(با استفاده از پراستیک اسید ، نیازی به استفاده از اسیدی مانند اسید نیتریک برای زدودن اثر سود نیست)
  • آبکشی نهایی که در این مرحله از آب سرد استفاد می‌شود

 

قطعاتی که معمولا در سیستم‌های CIP مختلف وجود دارند شامل موارد زیر است : 

  • منبع آب
  • تجهیزات اندازه‌گیری
  • کنترلر PLC
  • صفحه نمایش لمسی
  • سیستم دوزینگ
  • مبدل حرارتی
  • تانک ورودی و تانک خروجی
  • شیرهای چرخش با قابلیت تغییر دور و فشار
  • شیرهای اتوماتیک
  • پمپ‌های مواد شیمیایی
  • نمودار ثبت کننده فرآیند

 

 

ساختار های سیستم‌ CIP 

  • ساختار تک تانکی : شستشو و آبکشی از طریق یک تانک صورت می‌پذیرد.
  • ساختار دو تانکی : یکی برای شستشو با آب و دیگری آبکشی است.
  • ساختار سه تانکی : شستشو با آب، آبکشی و بازیافت از طریق سه تانک متفاوت انجام می‌شود.
  • ساختار چهار تانکی : شستشو با آب، آبکشی، شستشو با مواد قلیایی، اسیدی، تمیزکننده و بازیافت هر کدام تانک‌‌های جداگانه دارند.